Dutilhhuis

‘We kunnen niet stilzitten terwijl de Verenigde Staten het Internationaal Strafhof dreigen af te breken’

Henk Naves | Raad voor de rechtspraak-voorzitter De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio kondigde vorige maand een campagne aan om het Internationaal Strafhof „steen voor steen” af te breken. De tijd van „stille diplomatie” is daarmee voorbij, aldus Henk Naves.

De Amerikaanse buitenlandminister Marco Rubio noemde het vorige maand „ontoelaatbaar” dat aan de andere kant van de wereld een organisatie „claimt de autoriteit te hebben om Amerikaanse militairen en functionarissen te vervolgen en zelfs tot een gevangenisstraf te veroordelen”. En daarom begon hij een campagne om het Internationaal Strafhof (ICC) „steen voor steen” af te breken.

Nederland – gastland van het hof – opteerde tijdens de eerste golf aan sancties, begin vorig jaar, voor stille diplomatie. In de hoop de Amerikaanse druk op het strafhof achter gesloten deuren te temperen. Aanvankelijk trok het kabinet-Jetten deze lijn door.

Nu volstaat dat niet meer, stelt Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de rechtspraak, het bestuursorgaan dat de Nederlandse rechtbanken en gerechtshoven ondersteunt en vertegenwoordigt. „We kunnen niet stilzitten terwijl de VS het Strafhof dreigen af te breken”, schreef hij in een verklaring begin augustus. Nog geen week later voerden de Amerikanen de druk verder op door sancties in te stellen tegen Tomoko Akane – de Japanse rechter die president is van het hof – en Abdoulaye Seye, een Senegalese aanklager van het ICC.

Wat ik een hele vooruitgang vind, is dat de Nederlandse regering zich duidelijk heeft uitgesproken

Eerder belandden al acht andere rechters, de hoofdaanklager én diens twee plaatsvervangers op de Amerikaanse sanctielijst. Daarmee worden alle Amerikaanse activa van de medewerkers bevroren en worden ze uitgesloten van het Amerikaanse financiële stelsel. Gezien Amerikaanse bedrijven het internationale betalingsverkeer grotendeels beheersen, wordt het bijna onmogelijk om een hotel te boeken of een boek te bestellen.

De nieuwe sancties tegen het ICC leidden tot een stevigere Nederlandse reactie. Nog diezelfde avond keurde minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen (CDA) de Amerikaanse strafmaatregel af via een bericht op sociale media. Is dat volgens u voldoende? 

„Wat ik een hele vooruitgang vind, is dat de regering zich duidelijk heeft uitgesproken. Maar nu moet er in EU-verband óók iets gebeuren.” 

In uw nieuwjaarsspeech klonk u nog voorzichtiger. U wierp alleen de vraag op of stille diplomatie nog wel het antwoord was op de sancties.

„Zeker. Daar zit ook een ontwikkeling in. De problemen rond het Strafhof spelen al anderhalf jaar. In het begin kijk je het aan en frons je je wenkbrauwen. Toen ik vorige zomer met oud-premier Dick Schoof sprak over onze solidariteit met het ICC, was zijn boodschap dat we investeren in stille diplomatie. En dat snap ik ook.” 

Waarom?

„We hebben te maken met een relatie met een land dat altijd een bondgenoot was, een partner die hetzelfde over de rechtsstaat dacht als wij.”

Leefde toen nog de hoop dat via diplomatie de sancties konden worden teruggedraaid?

„Nou, niet zozeer de hoop, maar als je zo’n lange relatie met elkaar hebt, dan ga je niet rollend over straat om iets waarover je van mening verschilt. Dan vind ik het voor de hand liggen om te zeggen: we gaan eerst kijken wat stille diplomatie ons kan brengen.”

Dit is nou typisch een onderwerp waarvan rechters zeggen: Henk, aan de slag, want wat hier gebeurt, kan echt niet

De gesanctioneerde ICC-medewerkers worden nu hetzelfde behandeld als Mexicaanse drugsbaronnen en commandanten van de Iraanse Revolutionaire Garde. U bent zelf al meer dan dertig jaar rechter. Hoe is het om zo’n druk van buitenaf te voelen? 

„Het is je reinste vorm van intimidatie. Als rechter weet je: ik wil onafhankelijk en onpartijdig tot mijn oordeel komen. Daar hoort niet bij dat er vanbuiten enorme druk is om anders te acteren.” 

„De reden dat ik deze trom roer, is dat ook Nederlandse rechters vinden dat dat moet gebeuren. Dit is nou typisch een onderwerp waarvan rechters zeggen: Henk, aan de slag, want wat hier gebeurt, kan echt niet.” 

Datzelfde sentiment leeft in de Tweede Kamer. Al twee keer verzocht een Kamermeerderheid het kabinet feller op te treden tegen de sancties van de VS. Volgens de partijen zou Den Haag bij de Europese Commissie moeten aandringen op een „blokkeringsverordening”. Deze maatregel zou bedrijven en banken verbieden de Amerikaanse sancties na te leven. Op papier zouden gesanctioneerde personen naar de rechter kunnen stappen als deze instanties dat tóch doen, om zo schadevergoeding te vorderen.

Ook minister Berendsen benadrukte in een debat dat het belangrijk is dit instrument „achter de hand te hebben”, maar dat de Europese Commissie met een voorstel moet komen. 

U pleitte in uw verklaring ook voor een blokkeringsverordening.

”Dat is het krachtigste middel en moet in Europees verband geregeld worden. Of de EU tegen dit soort sancties gaat optreden, dat weet ik niet, die keuze ligt bij de Commissie. Het is aan onze regering en politici om te stimuleren dat dit gebeurt.”

Europa werkt doorgaans niet heel snel. 

„Klopt. Je moet er ook niet te lang mee wachten.” 

Kan Nederland het ICC niet anders steunen? 

„Morele steun is heel belangrijk. Dat de EU zich uitspreekt. Zodat de rechters niet het gevoel hebben dat ze een heilloze strijd voeren.”

Frankrijk, een lidstaat van het ICC, zei vorig jaar Netanyahu niet te zullen arresteren, ondanks het arrestatiebevel dat het Hof tegen hem had uitgevaardigd. Ondermijnt dat niet óók de invloed van het internationaal recht?

„Ook daar liggen mogelijkheden voor de Nederlandse regering om invloed uit te oefenen. Nederland kan oproepen tot gehoorzaamheid aan de arrestatiebevelen, dat kan op allerlei manieren. Bijvoorbeeld door stille diplomatie of door het in Brussel te agenderen.”