Dutilhhuis

Deze dramatische klimaatzomer vraagt om klimaatdrammers

Commentaar NRC 28AUG2026

De geluidloze opname van de beveiligingscamera maakt de beelden nóg onheilspellender: de rennende mensen en dan die gigantische vloedgolf die de Chinese grenspost wegvaagt, gevolgd door eindeloze modderstromen. In een half uur steeg het water in de Trishuli-rivier met negen meter. Vrachtwagens werden door het kolkende water als speelgoedautootjes weggespoeld. Is de apocalyps nu aangebroken, zoemde het rond op sociale media?

Deze dodelijke ramp valt in de al dramatische klimaatzomer van 2026. De Nepalese kant van het grensgebied werd het zwaarst getroffen. Honderden mensen kwamen om het leven, 1.300 worden nog vermist. Dat het aantal doden nog zal oplopen, staat volgens lokale politiewoordvoerders vast.

Zelfs met alle slagen om de arm die er nog zijn, weten wetenschappers zeker dat klimaatverandering een rol speelt. De ramp lijkt te zijn begonnen met een lawine van ijs en rotsen, die zo’n gigantische klap veroorzaakte dat er zelfs seismische activiteit werd geregistreerd. Op grote hoogte stortte een naamloze gletsjer in de Himalaya in. „Hoewel je nooit kunt zeggen dat deze lawine hier een gevolg van is [van klimaatverandering], zie je wel dat alles in het hooggebergte instabieler wordt door de veranderingen in het klimaat”, zei hydroloog Walter Immerzeel tegen NRC. 

De gevolgen van klimaatverandering waren de afgelopen maanden onontkoombaar. De Nederlandse zomer bereikte een warmterecord, blijkt uit meetgegevens van het KNMI. Met een gemiddelde temperatuur van naar verwachting 19,1 graden wordt het vorige record uit 2018 (18,9 graden) ruimschoots gebroken.

Spanje, Frankrijk, Portugal, Griekenland, Italië, België en Nederland werden getroffen door zware natuurbranden, waarbij, zeiden deskundigen, klimaatverandering de omstandigheden voor branden heeft verergerd. Er waren extreme hittegolven, langdurige droogte, lage rivierstanden, landbouwschade en uitzonderlijk hoge zeewatertemperaturen in de Middellandse Zee en de Atlantische Oceaan.

De droogte legt bloot hoe afhankelijk Europa is van gevulde rivieren, die niet alleen in drinkwater voorzien, maar ook als belangrijke transportroutes functioneren. In verschillende landen kwam de energievoorziening onder druk te staan door een tekort aan water. En dat is alleen nog maar het Europese verhaal.

Europa moet zich beter voorbereiden op weersextremen die onmiskenbaar zullen toenemen en op de rampen die ze zullen veroorzaken

Op mondiaal niveau wordt ook een andere ontwikkeling steeds duidelijker zichtbaar: klimaatverandering verandert de geopolitieke verhoudingen. Symbolisch in dat licht was de start van een vaste Chinese lijndienst over de Noordelijke Zeeroute, de zogenoemde ‘IJszijderoute’. De reistijd tussen China en Europa zou daarmee ongeveer worden gehalveerd.

Met het smelten van het Noordpoolijs kan dit een alternatief vormen voor andere knelpunten in de wereldhandelsroutes, zoals het Panamakanaal – dat door klimaatverandering bovendien last heeft van droogte, waardoor onzekerheid ontstaat over het aantal schepen dat kan doorvaren. De ontwikkeling past in de Chinese strategie om, in samenwerking met Rusland, de Noordelijke Zeeroute te verbinden met de Chinese Nieuwe Zijderoute.

Hoewel de route ook kwetsbaar is, want seizoensgebonden, geopolitiek riskant en afhankelijk van ijscondities, moet de betekenis ervan niet worden onderschat. Voor Europa betekent het ontwikkelen van deze IJszijderoute een nieuwe strategische afhankelijkheid: een handelsroute die korter kan zijn, maar loopt via Russisch vaarwater en zowel Rusland als China meer invloed geeft op de verbinding tussen Azië en Europa.

Ook Trumps aanhoudende belangstelling voor Groenland hangt samen met de veranderende Arctische verhoudingen. Door het afnemende zee-ijs wordt het gebied beter bereikbaar, terwijl de interesse voor de grondstoffen daar groeit. Voor Europa raakt dat niet alleen aan de toegang tot zeldzame grondstoffen, maar ook aan de controle over een strategisch steeds belangrijker gebied.

De invloed van het klimaat op de veranderende geopolitieke verhoudingen vraagt om langetermijndenken: goed naar buiten kijken en intussen binnenlands de boel op orde krijgen. Nederland heeft geluk gehad, de hele Veluwe had kunnen affikken. Laat deze zomer desondanks een les zijn. Europa moet zich beter voorbereiden op weersextremen die onmiskenbaar zullen toenemen en op de rampen die ze zullen veroorzaken. Bos beter beheren, vluchtroutes op orde, vitale infrastructuur beschermen.

Bovenal moeten politieke leiders zich dit aantrekken en als de wiedeweerga werk maken van het tegengaan van verdere opwarming van de aarde. Rob Jetten was ooit minister van Klimaat. Sinds hij premier is, is van de ‘klimaatdrammer’ in hem weinig te merken. In dit tijdsgewricht zou klimaatdrammer een geuzennaam moeten zijn.

‘Welkom bij de eerste wekelijkse klimaatpersconferentie’

Column 27AUG2026

‘Goedemiddag, en welkom bij de eerste wekelijkse klimaatpersconferentie. Het woord is aan de minister-president.’

‘Goedemiddag. Ik sta hier vandaag voor u, niet in mijn gebruikelijke jasje en stropdas, maar in mijn klimaatdrammerstrui. Want als de afgelopen zomer iets duidelijk heeft gemaakt, dan is het dat we klimaatdrammers nodig hebben. We zagen verwoestende natuurbranden, grote droogte, rivieren die een schim waren van zichzelf, recordhitte die in Europa meer dan 35 duizend mensen het leven heeft gekost – een onvoorstelbaar aantal.

‘Ook de economische gevolgen waren groot. Klimaatbeleid wordt vaak duur genoemd, maar de gevolgen van de klimaatcrisis zelf blijken nog veel duurder. Schepen kunnen niet varen, elektriciteitscentrales niet draaien, hoge temperaturen laten de arbeidsproductiviteit dalen. Gebied dat door brand is vernietigd, moet worden hersteld. Boeren zien hun oogsten afnemen of zelfs mislukken. Ondernemers vragen dit kabinet om hulp, omdat ze de geleden klimaatschade niet meer zelf kunnen dragen.

‘Economen waarschuwen al lang dat het ondergaan van de klimaatcrisis veel kostbaarder zal zijn dan het tegengaan van de opwarming van de aarde. Deze zomer is dat gebleken. De droogte, hitte, branden en alles wat daarbij kwam kijken, kostten Europa zo’n 180 miljard euro. Dat is genoeg om de hele economische groei van dit jaar teniet te doen.

‘Klimaatverandering is niet langer iets van de toekomst, maar een economische realiteit. En deze zomer is nog maar het begin. Wetenschappers waarschuwen ons dat we het probleem te lang onderschat hebben. Experts gebruiken woorden als ‘ondergang’ wanneer ze praten over hoe de toekomst eruit zal zien als we niet ferm ingrijpen. Ze zeggen: deze zomer was nog niet eens zo extreem, vergeleken met wat ons te wachten staat.

‘We mogen niet vergeten hoe afhankelijk we zijn van de aarde en de natuur. Een gezonde bodem voor boeren om gewassen op te verbouwen: dat danken we aan de natuur. Regen en sneeuw om het land en onze rivieren te voeden: dat danken we aan de natuur. Schone lucht om in te ademen: dat danken we aan de natuur. De natuur is het fundament van onze samenleving en onze economie. De klimaatcrisis bedreigt dit fundament. En daarmee onze manier van leven en onze welvaart.

‘We moeten krachtig ingrijpen – iets anders kunnen we ons niet veroorloven. Zojuist heeft dit kabinet daarom besloten om de klimaatnoodtoestand uit te roepen. Dit heeft een aantal directe gevolgen. Minister Stientje van Veldhoven-van der Meer krijgt meer menskracht en budget voor klimaatbeleid. Een van haar eerste taken zal zijn om voor 2028 zoveel mogelijk fossiele subsidies om te zetten naar groene subsidies. Elke week zal er een klimaatpersconferentie zijn, waarin zij of ik u zullen bijpraten over de stand van zaken. En vanaf aanstaande Prinsjesdag zal in de economische doorrekeningen van het overheidsbeleid voor het eerst ook klimaatschade worden meegenomen. Op die manier zijn de gevolgen van onze klimaatplannen helder.

‘Ik kan u alvast vertellen dat die plannen bijzonder ambitieus zullen zijn. Het is ons voornemen om een van de eerste landen ter wereld te zijn met een CO₂-neutrale economie. En daar gaan we niet stoppen. Zodra dit doel is bereikt, zetten we nog een stap: naar een CO₂-negatieve economie, waarbij ons land meer broeikasgassen opneemt dan het uitstoot.

‘Er zijn mensen die zeggen: dat gaat niet lukken. Of: wat kan een klein land als Nederland doen als grote landen als China en India nog zoveel uitstoten? Daarop zeg ik: wij zijn misschien een klein land, maar we zijn een slim land. Een creatief land. Een innovatief land. Wij zijn het land van polders en deltawerken. Er zijn weinig plekken op de wereld met meer kennis over water. Als er een land is dat kan uitblinken in vernieuwende klimaatplannen, dan is dat Nederland. Wij zullen de vindingrijke voorhoede zijn. De onbevreesde koploper. Het lantaarntje in de duisternis voor landen die nog zoeken naar de beste manier om deze klimaatstrijd aan te gaan. Het is onze missie om te laten zien: het kan wél.

‘Het Nederland van de toekomst zal niet hetzelfde Nederland zijn. We zullen ons meer dan ooit laten leiden door de wetenschap en door creatieve, ondernemende geesten. Er zal meer ruimte zijn voor de natuur en het water, en minder ruimte voor grote vervuilers en uitstoters. Maar onze economie zal sterker zijn, onze samenleving veiliger, ons land groener en ons leven duurzamer. Als u het deze klimaatdrammer vraagt, gaan we een prachtige toekomst tegemoet.

‘Dankuwel.’