Gevoelloze voeten: het hoort bij ouder worden, maar is het te verlichten?
Een gevoel alsof je op watten loopt en vaker struikelen. Is neuropathie, een veelvoorkomende zenuwaandoening, te genezen? En hoe zijn klachten te verzachten?
“Ik heb neuropathie aan mijn voeten”, schrijft een 78-jarige lezer. “Mijn voeten worden gevoellozer tot aan de enkels. Dat heeft gevolgen voor mijn evenwichtsgevoel, omdat ook mijn voetzolen ‘gummieachtig’ aanvoelen. Ik val sneller. Kan dat genezen?” Een andere lezer vraagt zich af of neuropathieklachten te verlichten zijn.
Neuropathie is een verzamelnaam voor aandoeningen van het zenuwstelsel, vaak met zenuwschade als gevolg. “Het komt vaak voor: uit studies blijkt dat 5 procent van de Nederlanders neuropathie heeft”, zegt Stephan Goedee, neuroloog bij het expertisecentrum voor neuromusculaire ziekten van het UMC Utrecht.
Neuropathie kan op elke leeftijd voorkomen, maar komt wel vaker voor naarmate mensen ouder worden. “Bij neuropathie spreken we vaak over polyneuropathie, omdat meerdere zenuwen in het lichaam beschadigd zijn. Dit begint meestal aan de uiteinden van de lange zenuwen, in tenen en voeten, en later kunnen ook de handen meedoen.” Doordat zenuwen beschadigd raken, komen signalen vanuit de hersenen niet meer goed aan bij de spieren, en komt informatie vanuit de gevoelstakjes in de huid niet meer goed bij de hersenen.
‘Doof’ gevoel
Het begint volgens Goedee vaak met een zacht, wattig gevoel in de voeten. Soms kan dit ook in de onderbenen voorkomen, met daarnaast tintelingen of een brandend en prikkelend gevoel. “Mensen merken dat ze langzaam een ‘dover’ gevoel krijgen in de voeten. Ze beschrijven dat alsof ze op eieren of op watten lopen. Omdat ze minder balans hebben, moeten ze uitkijken waar bijvoorbeeld hun voeten staan als ze traplopen. Of als ze douchen, hebben ze vaak steun van de muur nodig om in balans te blijven”, beschrijft hij de belangrijkste verschijnselen.
Bij een deel van de mensen ontstaat later ook spierzwakte. Bij het lopen kunnen ze zogeheten klapvoeten krijgen, waarbij ze hun voet niet goed kunnen optillen. “In combinatie met het verminderde gevoel struikelen en vallen ze makkelijker, zeker bij oneffenheden zoals drempels of een steen die net wat hoger ligt.”
Belangrijke oorzaken van neuropathie zijn diabetes en vitaminetekorten, zoals een tekort aan vitamine B12. Ook kan het ontstaan als bijwerking van chemotherapie, bepaalde medicijnen, schildklierproblemen of veelvuldig lachgasgebruik. En ondanks uitgebreid onderzoek wordt er niet altijd een aanwijsbare oorzaak gevonden. Volgens Goedee ontstaat de zenuwschade door beschadiging van zenuwcellen, problemen met bloedvaatjes en soms eiwitstapeling rond de zenuw, waardoor uiteindelijk meerdere onderdelen ervan beschadigd raken.
Teloorgaande zenuwbanen
Bij ongeveer 10 procent van de mensen hangt die zenuwbeschadiging samen met het functioneren van het immuunsysteem. Die treft dan vooral de bekleding van de zenuwen en is potentieel behandelbaar. Maar bij de grootste groep blijft het een chronische spierziekte, met vaak heel langzame toename in de loop van jaren. “Bij hen zit de schade in het binnendeel van de zenuwbanen, die dan langzaam teloorgaan.”
Dat is niet te herstellen, zegt Goedee. “Het komt helaas erop neer dat je ermee moet leren leven. Wel kunnen we bij diabetes de glucose beter instellen, of bij tekorten vitamines aanvullen, zodat de klachten in ieder geval niet verder verergeren.” Toch plaatst de neuroloog hier een kanttekening: hoewel mensen vaak een andere leefstijl of voedingssupplementen proberen, blijkt dat in de praktijk zelden veel verbetering te geven.
“Voor het dove gevoel of de tintelingen bestaat momenteel nog geen behandeling”, stelt Goedee. “Bij pijnklachten zijn er wel medicijnen die het brandende gevoel kunnen dempen. Helaas is het effect daarvan vaak beperkt, en hebben ze vooral veel bijwerkingen. Lokaal kun je ook zalf op de huid aanbrengen, maar dan moet je wel vaak smeren.”
Voor spierzwakte kan een verwijzing naar de revalidatiearts zinvol zijn, om het optillen en afwikkelen van de voeten te verbeteren zodat iemand stabieler kan lopen. Daarnaast kan fysiotherapie helpen om de balans te trainen, tipt hij.