Toezichthouder tikt veiligheidsdiensten AIVD en MIVD opnieuw op de vingers over schending rechten burgers bij datagraaien
De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) overtreden geregeld de regels die burgers moeten beschermen tegen misbruik van grote datasets. Tot die conclusie komt de toezichthouder op die diensten.
In 2017 werden wettelijke regels opgesteld die moeten voorkomen dat de privacy van burgers wordt geschonden bij het verzamelen en werken van zogeheten ‘bulkdata’ door de veiligheidsdiensten. Dat zijn grote databestanden met vaak openbare gegevens als namen, adressen, telefoonnummers, maar ook locatiegegevens, berichten op sociale media of ‘inhoudelijke communicatiegegevens’. Alleen onder strenge voorwaarden mogen de diensten zulke data verzamelen.
Negen jaar later gaat het nog steeds op alle fronten mis, blijkt uit een nieuw rapport van de toezichthouder, de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Ctivd). De AIVD en MIVD bewaren datasets te lang of de data bevatten gegevens die de diensten niet mogen verzamelen, laat staan inzien.
Dat komt doordat de diensten geregeld veel te grote netten uitgooien. Daardoor kunnen onschuldige burgers verstrikt raken in onderzoeken naar spionnen en terroristen. Ook is de herkomst van datasets soms onduidelijk, met name als ze door hackers online zijn gezet na cyberinbraken.
Waarborgen
‘De maatschappij en de politiek moeten erop kunnen vertrouwen dat er goede waarborgen zijn voor het werken met bulkdatasets’, zegt de voorzitter van de Ctivd, Hugo Hillenaar, in een verklaring. ‘En daarbij moeten de diensten zich vanzelfsprekend aan de geldende regelgeving houden.’
Hardleers
Het onderzoek toont wel aan dat de diensten hardleers zijn. In 2022 tikte de toezichthouder de veiligheidsdiensten op de vingers na een klacht van Bits of Privacy (BOF). De AIVD en MIVD moesten toen de gegevens van miljoenen burgers vernietigen. Het ging om mensen en organisaties waarnaar de diensten helemaal geen onderzoek deden, maar van wie de gegevens waren ‘opgevist’, omdat de AIVD en MIVD een veel te groot net hadden uitgeworpen.
Vier jaar na die correctie ‘worden gegevens onrechtmatig verwerkt’, aldus de toezichthouder. Ook verzamelen de AIVD en MIVD nog steeds te veel informatie. ‘Verreweg het merendeel van de mensen die in deze sets voorkomen, heeft niks te maken met spionage of terrorisme’, stelt voorzitter Hillenaar.