Planbureau waarschuwt kabinet: de rijksten worden rijker en de overheid doet daar te weinig aan
Het Nederlandse belastingstelsel doet te weinig om de groeiende welvaartsverschillen in de samenleving af te remmen. Soms draagt het zelfs bij aan die verschillen. Vooral de allerrijksten profiteren, zonder dat hun daarbij veel in de weg wordt gelegd.
Die waarschuwing komt van het Centraal Planbureau, de belangrijkste economische raadgever van het kabinet, in een studie die woensdag is verschenen. Het bureau maant opeenvolgende kabinetten al jaren om werk te maken van een eerlijker verdeling van de welvaart, maar ziet nog weinig signalen dat die waarschuwingen landen.
[…] de reële inkomens van de hoogste 0,01 procent van de inkomensgroepen stegen tussen 2011 en 2019 met ruim 70 procent. De inkomens van de laagste 99 procent zijn in dezelfde periode gemiddeld tussen de 4 en 8 procent gestegen. […]
Het belastingstelsel doet weinig om de groeiende verschillen af te remmen, concludeert de studie. ‘In de periode 2011-2019 was de gemiddelde belastingdruk van de allerhoogste inkomens zo’n 28 procent. Dat is lager dan voor midden- en hoge inkomens, voor wie de gemiddelde belastingdruk tussen de 30 en 35 procent ligt.’
[…] Het belastingstelsel zou een deel van de concentratie van vermogens aan de top kunnen afremmen door gerichte inzet van erf- en schenkbelasting. Het CPB wijst echter op ‘ruime vrijstellingen waardoor dit slechts in beperkte mate gebeurt’.
Een politiek vraagstuk
De oproep van het Planbureau raakt aan een hoogst actueel politiek debat. Het kabinet-Jetten zoekt het benodigde geld voor de investeringen in defensie, de woningbouw, het natuurbeleid, het onderwijs en de asielopvang vooral in bezuinigingen op de zorg en de sociale zekerheid, plus een verhoging van de inkomstenbelasting. Grote vermogens en bedrijfswinsten blijven grotendeels buiten schot.
Nu in de Tweede Kamer de voorgenomen bezuinigingen vrijwel allemaal al zijn afgeschoten, moet het kabinet op zoek naar alternatieve financiering die wel op steun van een deel van de oppositie kan rekenen. Partijen als Progressief Nederland en de ChristenUnie, waarmee waarschijnlijk zaken moeten worden gedaan, zijn juist wel voor progressievere belastingheffing op vermogen en winst. Dat geldt ook voor regeringspartij D66.