Dutilhhuis

Commentaar Volkskrant 19 maart 2026

Opnieuw trokken de kiezers weer verder naar rechts. Maar intussen worden daar wel wat grenzen overschreden.

Dat wordt er niet makkelijker op, al leert de ervaring dat met veel lokale partijen in de praktijk goed te onderhandelen valt. Dat ligt anders bij Forum voor Democratie, de belangrijkste winnaar van deze verkiezingen. Kiezers hebben zich niet laten afschrikken door het vooruitzicht dat ze kandidaten met racistische, antisemitische, misogyne of soms ronduit nazistische sympathieën op het pluche zouden helpen. In meer dan honderd gemeenten neemt de partij zitting in de raad.

Daarmee is er nu voor het eerst een uiterst rechtse partij in Nederland met een groot lokaal netwerk. Een partij bovendien die het klimaatprobleem bagatelliseert, het stikstofprobleem ontkent en niet alleen tegen nieuwe asielzoekerscentra is, maar tegen Nederlanders met een migratieachtergrond in het algemeen en daarbij zonder blikken of blozen ‘remigratie’ predikt als oplossing.

Daarmee wordt het in praktische zin al lastig zakendoen, maar de afweging dient nu dieper te gaan. Voor de verkiezingen waren er hier en daar fracties die lieten weten dat met een partij die hele bevolkingsgroepen stigmatiseert niet kan worden samengewerkt, omdat dat het karakter van het gemeentebestuur op een gevaarlijk hellend vlak zou plaatsen.

Veel snel gegroeide lokale partijen zullen dit voorjaar moeten laten zien uit welk hout zij gesneden zijn, nu ook zij voor de zwaarwegende principiële vraag komen te staan.

FVD moet niet langer genegeerd worden – NRC Tom-Jan Meeus

Traditionele partijen staat na woensdag maar één ding te doen. Zoek het debat met FVD: confronteer de partij met zichzelf.

Een nieuwe lente, een nieuwe verlosser. Ze heet Lidewij de Vos, ze is 28 jaar, en hoewel ze woensdag geen kandidaat was bij de gemeenteraadsverkiezingen stond ze in het hele land op zuilen en posters. „AZC nee. Stem FVD.”

Een vicieuze cirkel. Elke verlosser heet het bewijs te zijn dat de stem van de bezorgde burger is verwaarloosd. Daarna blijkt dat de bezorgde burger vertrouwen gaf aan een partij die de eigen kiezers verwaarloost.

Commentaar NRC

Normaliseer het ondemocratische gedachtengoed van FVD niet verder

De gemeente is immers geen uitvoeringsloket. En dat mag de landelijke politiek zich ook in de oren knopen.

Want als er één trend uit de voorlopige uitslag duidelijk wordt, is dat partijen die ageerden tegen de komst van asielzoekerscentra – waaronder veel nieuwe partijen – winst boekten. In Rhenen (Utrecht) won bijvoorbeeld de nieuwe De Lokale Volkspartij vier zetels met een anti-azc-boodschap, evenveel als winnaar SGP. In Oldebroek (Gelderland) kreeg Christelijk Verbond Oldebroek van Tom de Nooijer, presentator bij Ongehoord Nederland, dat voor het eerst meedeed aan verkiezingen, zeven zetels en werd daarmee de grootste. In Papendrecht (Zuid-Holland), waar Geert Wilders zijn anti-azc-tour begon, is de PVV met zes zetels de grootste, idem in Terneuzen (Zeeland). Hart voor Den Haag beloofde een asielstop in de hofstad, en haalde daarmee zestien zetels.

Hoewel de gemeenteraadsverkiezingen geen referendum zijn over het landelijke beleid, is deze uitslag wel een boodschap

Hoewel de gemeenteraadsverkiezingen geen referendum zijn over het landelijke beleid, is deze uitslag wel een boodschap. De tegenstrijdige berichten van het vorige kabinet over de Spreidingswet, waarmee de opvang van asielzoekers wordt geregeld, hebben geen goed gedaan. Niet voor steun voor die wet, die toch bedoeld is om een einde te maken aan de mensonterende situatie in Ter Apel.

Zeker niet voor gemeenten, die geacht worden een landelijke wet uit te voeren en door Den Haag in de steek werden gelaten toen de toorn van inwoners op hen afkwam. Waarbij de raad nog louter mocht zeggen waar het azc kon komen te staan. Het nieuwe kabinet heeft nu de ingewikkelde taak om het asielbeleid lokaal ook democratisch wortels te geven.

In een aantal gemeenten kregen niet alleen anti-asielsentimenten een zetel, maar boekte – aanzienlijk zorgelijker – ook de uiterst-rechtse Forum voor Democratie winst met zijn focus op het beschermen van de witte Nederlandse cultuur.

Dat de partij zetels zou winnen, was duidelijk. FVD deed in dubbel zoveel gemeenten mee en is verviervoudigd in zeteltal. Duidelijk is dat het taboe op uiterst-rechts is verdwenen: dat de partij kandidaten heeft die lid waren van nazistische, extreem-rechtse en antisemitische clubs maakte de kiezer kennelijk niet uit, noch dat sommige kandidaten terrorisme verheerlijkten.

Dat geldt hopelijk wel voor andere partijen. Zij moeten een manier verzinnen om het ondemocratische gedachtengoed van FVD niet verder te normaliseren, noch in elk stuk rood vlees te happen.

Samen duidelijk een grens te trekken, is nu ook noodzakelijk.