Wrede migratiedeal toont Europa’s ware gezicht
De migratiedeal die maandag gesloten is, vormt slechts het nieuwste bewijs dat het Europees migratiebeleid – en de EU zelf – misschien wel nooit zo liberaal is geweest als we graag geloven.
Maandagavond nam een coalitie van centrum- en (radicaal)rechtse partijen in de commissie Binnenlandse Zaken van het Europees Parlement een vergaand voorstel aan voor de nieuwe Terugkeerverordening. Deze moet het sluitstuk vormen van het EU Migratie- en Asielpact die later dit jaar in werking treedt. Het meest opmerkelijke onderdeel van het voorstel zijn de zogenoemde ‘return hubs’: gesloten gevangenissen waar afgewezen asielzoekers naartoe gestuurd worden. Hiervandaan zal vervolgens hun terugkeer naar het land van herkomst georganiseerd worden.
Radicaal-rechts vierde de stemming als een overwinning: ‘Het tijdperk van massadeportaties is aangebroken!’, jubelde de vicevoorzitter van de Commissie Binnenlandse Zaken op X. De vicepresident van de sociaaldemocratische fractie reageerde teleurgesteld: ‘Europa moet leiden op basis van haar principes, niet door ze in de steek te laten.’ Ook het Platform voor Internationale Samenwerking voor Ongedocumenteerde Migranten (PICUM) stelde dat ‘deze stemming de waarden verraadt die de EU beweert te verdedigen’.
Die zorgen zijn terecht. Een coalitie van 200 ngo’s, waaronder Amnesty International, waarschuwde al voor ernstige mensenrechtenschendingen die ‘return hubs’ met zich mee kunnen brengen. Zo werden bij het eerdere Nederlandse plan om vergelijkbare gevangenissen in Oeganda te openen de strenge lhbti+-wetten van het land genoemd, die risico’s vormen voor afgewezen asielzoekers die zich als zodanig identificeren. Ook kinderen kunnen volgens dit voorstel in deze centra terechtkomen, zonder dat hun specifieke noden en recht op ontwikkeling worden gewaarborgd.
Gedwongen terugsturen
Daarnaast vergroot het uitbesteden van migratiebeheer aan derde landen het risico aanzienlijk op indirecte refoulement, ofwel het gedwongen terugsturen van migranten die in het land van herkomst gevaarlopen.
Dit is bijvoorbeeld het geval na versnelde procedures die opgenomen zijn in het pact, maar ook bij veranderende omstandigheden in landen van herkomst en indien dubieuze regimes uitgeprocedeerde asielzoekers onder druk zetten om ‘vrijwillig’ te vertrekken.
Dat dit soort constructies niet werkt, weten we inmiddels. De deals tussen het Verenigd Koninkrijk en Rwanda en Italië en Albanië zijn systematisch teruggefloten door de rechter. In Italië liepen de kosten bovendien extreem hoog op: tot wel 653 miljoen euro voor de eerste vijf jaar. Daar stond nauwelijks ‘resultaat’ tegenover: terugkeer naar landen van herkomst vindt vanuit deze centra niet plaats.
Neem de zorgen van de landen van herkomst serieus voor een waarachtig terugkeerbeleid
Dat is logisch, omdat return hubs de oorzaken van het vastlopende terugkeerbeleid niet wegnemen. Onderzoek aan de Erasmus Universiteit Rotterdam laat namelijk zien dat landen van herkomst fundamenteel andere belangen hebben bij terugkeer.