Alles en iedereen begluurd

a toy figure with a hat and a hat
Gluurbril | Spyware | Photo by GuerrillaBuzz on Unsplash

Als Meta’s AI-bril niet wordt verboden, is het hek van de dam. Big Tech staat te trappelen om allerhande gluurgadgets op de markt te brengen. Een blik op de businesscases van Meta en EssilorLuxottica en de tsunami aan spyware die aanzwelt en onze democratie ondermijnt.

Mannen die stiekem foto’s van borsten en billen (‘creepshots’) maken van vrouwen en meisjes op straat. Mannen die deze foto’s vervolgens liken in een appgroep en voorzien van seksistisch commentaar. Het zorgde voor grote ophef vorige week, toen KRO-NCRV’s Pointer onthulde dat een grote groep mannen uit de Achterhoek duizenden beelden had gedeeld van nietsvermoedende vrouwen die aan het hardlopen waren of in bikini op het strand lagen. Maar het is nog niets vergeleken bij wat ons te wachten staat als de Meta-bril niet verboden wordt.

Op 26 november dient het kort geding waarin The Firewall samen met Offlimits en de Consumentenbond eist dat Meta en EssilorLuxottica hun gluurbrillen van de markt halen. Als deze brillen niet worden verboden, dan krijgen Meta en andere grote techspelers vrij spel om een infrastructuur aan te leggen voor vergaande surveillance die onze democratie ondermijnt. 

Daar zijn ze al druk mee bezig: achter de schermen van Silicon Valley is een samenleving in de maak waarin bedrijven en overheden op grote schaal gegevens van ons allemaal kunnen verzamelen en analyseren, zonder dat we dat doorhebben en zonder dat we hierop controle kunnen uitoefenen. De camerabril is slechts de opmaat hiervan.

graphical user interface, application, icon
Gluurbril | Spyware | Photo by GuerrillaBuzz on Unsplash

Onrechtmatig ontwerp

Met de camerabril betreedt Meta een terrein waarop handhaving alleen niet meer afdoende is. Het standpunt van Offlimits en The Firewall is dat het ontwerp van de AI-bril in de kern onrechtmatig is. Het is geen gewone camera, het is spyware. De camera zit verstopt in een gewoon gebruiksvoorwerp dat niet kan worden herkend als een camera. De gebruiker wordt uitgenodigd om heimelijk te filmen, ook al is er officieel een signalerend ledlampje dat begint te knipperen zodra je begint met filmen. Dat kan immers vrij eenvoudig worden afgeplakt.

Daarnaast staat het apparaatje in contact met de Meta-cloud en verstuurt het onophoudelijk data die de gebruiker verzamelt. Zonder dat mensen het weten, worden dus persoonlijke gegevens mogelijk opgeslagen en middels AI geïnterpreteerd. “Op álle onderdelen gaat het mis bij de verwerking van persoonsgegevens die Meta via de Meta-bril binnenhaalt, voor zover er geen toestemming daarvoor is van de mensen die in beeld zijn,” stelt The Firewall samen met Offlimits in hun dagvaarding. De rechter zal daar uitspraak over doen, maar intussen staat het al jaren vast dat Meta zich weinig van privacywetgeving aantrekt.

Ook Meta’s omgang met privacy heeft het bedrijf al miljarden gekost. Zo legde de Ierse toezichthouder het moederbedrijf van Facebook en Instagram in 2023 en 2024 voor ruim 1,5 miljard euro aan boetes op; daartegen loopt nog beroep. In de Verenigde Staten legde een rechter Meta vorige maand een boete van 25 miljard dollar op wegens het misleiden van gebruikers over hun privacy – een uitspraak die het bedrijf eveneens wil aanvechten. De juridische risico’s zijn inmiddels een vaste kostenpost op de balans van Meta, die ook worden meegenomen in de financiële vooruitzichten. Bij de presentatie van de derdekwartaalcijfers verhoogde het bedrijf de kostenraming voor heel 2026 van 175 naar 179 miljard dollar, inclusief ingecalculeerde kosten voor “legal and regulatory matters”.

graphical user interface
Gluurbril | Spyware | Photo by GuerrillaBuzz on Unsplash

Eerder al bleek dat Meta winst boven privacy stelt. In een zaak die in 2019 voor een recordbedrag van 5 miljard dollar werd geschikt, stelde toezichthouder FTC dat het bedrijf een privacybeschikking uit 2012 zou hebben geschonden: onder meer door zo’n 60 miljoen gebruikers voor te houden dat ze gezichtsherkenning zelf konden aanzetten terwijl die standaard aan stond, maar ook door de privacyregels minder streng te handhaven bij lucratieve app-ontwikkelaars. Met andere woorden: als er goed geld te verdienen valt, zijn de privacybeloften van Meta weinig waard.

De poortwachter tot ons digitale leven

En goed geld lijkt er te verdienen. Kijken we naar de investeringen die Meta nu al in de bril heeft gedaan, dan blijkt de commerciële inzet groot. In juli 2025 werd bekend dat Meta voor naar schatting drie miljard euro een belang van bijna 3 procent in EssilorLuxottica heeft genomen. Na dat nieuws steeg de aandelenkoers met 5,4 procent tot 252 euro, waarmee het op dat moment de grootste stijger in de Europese STOXX 60-index was. Met de deelname verbindt Meta zich ook financieel aan de Italiaanse brillenfabrikant die de hardware voor haar technologie levert. Andersom gaf de ceo van EssilorLuxottica, Francesco Milleri, aan zeer te hechten aan de alliantie met Meta. Tegen persbureau Bloomberg zei hij in oktober 2025 dat hij zijn bedrijf wil positioneren als “wereldwijde marktleider in de opkomende categorie van AI-brillen.” Hij ziet de AI-bril als “de volgende hit op techgebied” die de smartphone weleens zou kunnen vervangen.

De samenwerking past in een bredere ambitie: Meta wil niet alleen meer apps en diensten leveren, maar ook meer zeggenschap over de apparaten waarop mensen deze gebruiken. In een statement op de website van Meta schreef Zuckerberg in juli 2024 dat het “een vormende ervaring” was geweest “om diensten te bouwen binnen de grenzen van Apple”. Hij hekelde de heffingen, regels en geblokkeerde innovaties van het bedrijf. Het is duidelijk dat hij met deze nieuwe generatie technologie minder afhankelijk wil zijn van zijn concurrent.

Er bestaat geen serieuze drempel voor Meta om schadelijke vormen van dataverzameling en algoritmes op haar platforms te voorkomen. Integendeel: wanneer het bedrijf bekend is met schadelijke effecten van hun diensten, dan doet het er alles aan om die te verhullen.

Dat bleek onder andere in september 2021 toen The Wall Street Journal onthulde dat het bedrijf precies wist hoe toxisch zijn algoritmes voor minderjarige meisjes op Instagram waren, zonder daar iets aan te doen. “32 procent van de tienermeisjes gaf aan dat Instagram ervoor zorgde dat ze zich nog slechter voelden als ze zich al niet goed voelden over hun lichaam,” wees een intern onderzoek van Meta uit. Meta, toen nog Facebook, ontkende dat de algoritmes meisjes opzettelijk naar schadelijke content leidden en bleek na een slepende zaak nalatig in het nemen van maatregelen om de negatieve impact te voorkomen.

fout: